Zapewnienie skutecznej ewakuacji gości i pracowników – w tym osób ze szczególnymi potrzebami – w obiektach branży HoReCa to nie kwestia dobrej woli ani wizerunkowej deklaracji. To twardy obowiązek prawny i jeden z fundamentów profesjonalnego zarządzania ryzykiem. W praktyce stanowi on również realny sprawdzian strategii CSR: bezpieczeństwo i inkluzywność nie mogą pozostawać hasłami, lecz muszą być operacyjnie wdrożone i przetestowane. W artykule wskazujemy, kto odpowiada za organizację ewakuacji, omawiamy rodzaje odpowiedzialności oraz przedstawiamy rozwiązania zwiększające bezpieczeństwo i ograniczające ryzyko prawne obiektu.
Czym jest ewakuacja i kto za nią odpowiada?
Ewakuacja to zorganizowane przemieszczanie osób z miejsca zagrożenia do strefy bezpiecznej, rozpoczynające się z chwilą wykrycia zagrożenia. Personel obiektu ma obowiązek rozpocząć ją niezwłocznie, przed przybyciem PSP.
Za organizację ewakuacji odpowiada właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu (na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej), który zobowiązany jest zapewnić osobom przebywającym w budynku bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji (Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351). Dodatkowo, zapewnienie odpowiednich warunków ewakuacji musi uwzględniać liczbę i stan sprawności osób przebywających w obiekcie (Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r., Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719).
Istnieje kilka rodzajów odpowiedzialności istotnych z punktu widzenia zarządzającego obiektem:
- Odpowiedzialność administracyjna – w przypadku naruszenia przepisów przeciwpożarowych komendant PSP może wydać decyzję administracyjną nakazującą usunięcie uchybień w określonym terminie czy zakazać użytkowania obiektu (Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, Dz.U.2025.1312 t.j.)
- Odpowiedzialność karna – brak zapewnienia właściwych warunków ewakuacji przez osobę odpowiedzialną (właściciela, zarządcę lub osobę zarządzającą) grozi karą wykroczeniową (areszt, grzywna do 5 000 zł albo nagana), nawet jeśli zagrożenie miało charakter potencjalny. W sytuacjach skrajnych możliwa jest także odpowiedzialność karna za sprowadzenie zagrożenia dla życia lub zdrowia wielu osób (Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, Dz.U.2025.734 t.j.)
- Odpowiedzialność cywilna – naruszenie obowiązków w zakresie zapewnienia możliwości ewakuacji może skutkować roszczeniami odszkodowawczymi (zadośćuczynienie, odszkodowanie) w przypadku śmierci lub uszczerbku na zdrowiu, sięgającymi nawet kilkuset tysięcy złotych, a wobec pracowników – również odpowiedzialnością pracodawcy na gruncie Kodeksu Pracy.
- Odpowiedzialność społeczna i zarządzanie ryzykiem – brak zapewnienia warunków ewakuacji wszystkich osób przebywających w obiekcie oznacza naruszenie zasad odpowiedzialnego zarządzania ryzykiem i niezgodność z przepisami. Jednocześnie uniemożliwia realizację polityki CSR, ograniczając bezpieczeństwo i inkluzywność wszystkich gości.
Pożar w budynku – odpowiedzialność prawna zarządzających i presja medialna
Pożary w obiektach HoReCa wywołują duży rezonans medialny i społeczne zainteresowanie. Każde zaniedbanie w zakresie bezpieczeństwa pożarowego może kosztować nie tylko zdrowie i życie ludzi, ale też prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i wizerunkowych. Przykładem jest pożar w Grand Kartal Hotel w Turcji (styczeń 2025), gdzie lekceważenie przepisów doprowadziło do 11 wyroków dożywotniego więzienia dla osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo obiektu. Tragiczny bilans ofiar przyniósł także pożar w zatłoczonym lokalu Le Constellation w szwajcarskim Crans-Montana podczas Sylwestra 2025.
Te wydarzenia jasno pokazują, że zagrożenie jest realne, a rygorystyczne przepisy i sprawne procedury ewakuacyjne to nie teoria, lecz konieczność dla każdego obiektu przyjmującego gości.
Trzy warunki skutecznej ewakuacji
W sytuacji pożaru nie ma miejsca na improwizację – każda sekunda ma znaczenie. Doświadczenie pokazuje, że skuteczna ewakuacja wymaga skoordynowanego działania trzech kluczowych elementów:
- Solidnej wiedzy teoretycznej i znajomości procedur przez zarządzających i personel.
- Regularnych ćwiczeń – w ramach obowiązkowych próbnych ewakuacji, ale również dodatkowych ćwiczeń wewnętrznych dla personelu czy szkoleń z użycia sprzętu ewakuacyjnego (np. obowiązkowo dla każdego nowego pracownika).
- Posiadania oraz właściwego wykorzystania sprzętu ewakuacyjnego – np. krzeseł, materacy czy prześcieradeł ewakuacyjnych.
Każda osoba – niezależnie od aktualnego stanu zdrowia – może w wyniku nagłego zdarzenia (takiego jak uraz czy utrata przytomności) stać się osobą wymagającą specjalnych procedur ewakuacyjnych.
Podczas pożaru windy są wyłączone z użycia, dlatego osoby o ograniczonej mobilności potrzebują realnych środków umożliwiających bezpieczne opuszczenie obiektu. Strategia ich ewakuacji powinna stanowić integralną część instrukcji bezpieczeństwa pożarowego obiektu HoReCa.
Ewakuacja w hotelach – cztery dekady praktyki
Już w latach 80. XX w. opracowano pierwsze komercyjne krzesło do transportu po schodach w sytuacjach awaryjnych. Dzisiaj sprzęt do ewakuacji wspomaganej jest standardem w krajach takich jak Stany Zjednoczone, Kanada czy Wielka Brytania, stanowiąc element systemowego podejścia do bezpieczeństwa w hotelach i obiektach publicznych.
Sprzęt ewakuacyjny to norma
Polska Norma PN‑EN 17210 określa wymagania funkcjonalne dla sprzętu wspomagającego bezpieczną ewakuację osób ze szczególnymi potrzebami – w tym krzeseł, materacy i prześcieradeł ewakuacyjnych. Urządzenia te są rekomendowane do ewakuacji OzN i powinny być zlokalizowane na każdym piętrze budynku, przy każdej ewakuacyjnej klatce schodowej oraz w miejscach oczekiwania na ewakuację. Ich użycie minimalizuje czas ewakuacji, dodatkowo chroniąc gości i personel przed urazami.
Wytyczne dla sektora prywatnego
W grudniu 2025 r. Stowarzyszenie Inżynierów Bezpieczeństwa Pożarowego (SIBP) wydało „Wytyczne w zakresie ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami w czasie pokoju i zagrożeń militarnych, część 1”. Dokument jest odpowiedzią na brak spójnych standardów w ewakuacji wspomaganej i wskazuje praktyczne rozwiązania dotyczące sprzętu ewakuacyjnego oraz organizacji procesu ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami. Wytyczne dotyczą szerokiej grupy obiektów, m.in. hotelarskich, kulturalnych, handlowych i sportowo-widowiskowych, a ich odbiorcami są zarządcy obiektów oraz personel odpowiedzialny za bezpieczeństwo i ewakuację. Jednym z kluczowych zagadnień poruszanych w Wytycznych jest ewakuacja w kontekście zagrożeń militarnych, co w przypadku obiektów branży HoReCa stanowi istotny obszar wymagający uwzględnienia w procedurach bezpieczeństwa i planach ewakuacyjnych. Opracowanie jest dostępne na stronie SIBP (sibp.com.pl) lub poprzez kontakt na stronie ensafe.one.
EnSafe.One
Na rynku polskim jedynym producentem sprzętu do ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami jest EnSafe.One, z zakładem produkcyjnym w Zabierzowie k. Krakowa. Firma wspiera podmioty publiczne i prywatne w zwiększaniu bezpieczeństwa obiektów, dostarczając nowoczesne krzesła, materace i prześcieradła ewakuacyjne w kraju i za granicą.
Współpraca z EnSafe.One pozwala instytucjom wdrożyć kompleksowe rozwiązania ewakuacyjne, zgodne z przepisami prawa, najlepszymi praktykami branżowymi oraz zasadami odpowiedzialnego zarządzania ryzykiem.
Zadbaj o bezpieczeństwo swoich gości i pracowników – umów się na bezpłatne szkolenie z ewakuacji wspomaganej w Twoim obiekcie: weronika.spyrka@ensafe.one, +48 539 148 238
Dodaj komentarz